Baza danych o rękopisach i starodrukach karaimskich w polskich zbiorach prywatnych

Authors

Michał Németh
Zakład Filologii Węgierskiej, Instytut Językoznawstwa, Wydział Filologiczny, Uniwersytet Jagielloński w Krakowie
Anna Akbike Sulimowicz
Zakład Turkologii i Ludów Azji Środkowej, Wydział Orientalistyczny, Uniwersytet Jagielloński
Mariola Abkowicz

Synopsis

Zabytki piśmiennictwa karaimskiego z XVII–XIX w. są jedynym, niezwykle cennym źródłem wiedzy historycznej o języku karaimskim i jego rozwoju. Są także wyjątkowym świadectwem karaimskiej kultury duchowej. Składają się na nie teksty religijne (przekłady ksiąg Tanachu, modlitwy, pieśni religijne), a także obrzędowe (elegie żałobne), folklorystyczne (medycyna ludowa, wróżbiarstwo) oraz literackie (m.in. przekłady na język karaimski utworów Jana Kochanowskiego stanowiące jedne z pierwszych tłumaczeń twórczości poety). Zachowały się one na kartach rękopisów i starodruków przechowywanych w unikatowej – jedynej w Polsce i jednej z nielicznych na świecie – kolekcji piśmiennictwa karaimskiego. Niezwykle cennymi i rzadkimi w polskim zasobie bibliotecznym są również ciągi czasopism karaimskich z pierwszej połowy XX w. oraz wydawnictwa karaimskiego pisarza i wydawcy Aleksandra Mardkowicza oraz dokumenty życia społecznego (archiwum karaimskiej gminy w Łucku, archiwum Karaimskiego Związku Religijnego w Warszawie, archiwum hazzana Rafała Abkowicza we Wrocławiu), a także zbiory fotografii i dokumentów z archiwów rodzinnych członków karaimskiej społeczności w Polsce.

Wchodzące w skład kolekcji rękopisy, starodruki, wydawnictwa z początków XX w., archiwalia zostały objęte pracami inwentaryzacyjnymi prowadzonymi przez przedstawicieli Związku Karaimów Polskich, jak też w ramach projektu finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (NCN) realizowanego przez zespół badawczy pod kierownictwem dr. Michała Németha. W ramach prac nad zbiorami zostały wydzielone rękopisy i starodruki, których stan zachowania budził największe obawy. Od roku 2012 są one sukcesywnie poddawane pracom konserwatorskim w ramach projektów z programu „Wspieranie działań muzealnych”. Dla księgozbioru Józefa Sulimowicza został opracowany pełny program konserwatorski uwzględniający konserwację zachowawczą zbioru. Jego realizację zaplanowano w kolejnych etapach prac nad archiwaliami karaimskimi.

Baza danych dokumentów TEI P5 oraz powiązany z nią portal pozwolą na prowadzenie badań językoznawczych i bibliologicznych niezbędnych do opracowania kolekcji rękopisów i starodruków, które w znacznym stopniu poszerzą obecną wiedzę o języku i piśmiennictwie karaimskim. Niemal wszystkie obiekty materialne tej kultury (świątynie, cmentarze) po 1945 r. znalazły się poza granicami Polski (z wyjątkiem jedynego w kraju karaimskiego cmentarza w Warszawie). Przywiezione w czasie migracji rękopisy, starodruki i archiwalia karaimskie stanowią praktycznie ostatni ślad duchowej kultury tej społeczności. Jednocześnie są one zabytkiem ginącego języka karaimskiego, wymienionego w Czerwonej Księdze języków zagrożonych UNESCO jako krytycznie zagrożony. Mamy więc nadzieję, że katalog posłuży jako punkt wyjścia do dalszych niezbędnych badań historycznych, językoznawczych, literaturoznawczych, etnograficznych, kulturoznawczych oraz religioznawczych.

Mamy również nadzieję, że baza będzie stanowić podstawowe źródło informacji bibliograficznej i źródłoznawczej dla członków społeczności karaimskiej oraz dla badaczy i studentów różnych specjalności – dla językoznawców, kulturoznawców, religioznawców i historyków interesujących się badaniami nad Orientem (przede wszystkim turkologów i hebraistów).

Portal, na którym udostępniony jest katalog zabytków języka karaimskiego zasilany jest danymi z XML-owej bazy danych, w której umieszczone są dokumenty TEI P5. Standard ten jest szeroko wykorzystywany przez biblioteki, muzea, wydawnictwa i badaczy w celu udostępniania tekstów on-line oraz długoterminowego ich przechowywania. Umożliwia on zawarcie bardzo bogatych metadanych opisowych tak obiektu cyfrowego jak i jego struktury.

Prace nad stworzeniem e-Jazyszłar. Karaimskie Archiwum Cyfrowe. T. 2. Baza danych o rękopisach i starodrukach karaimskich w polskich zbiorach prywatnych zostały zrealizowane dzięki dotacji: Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministra Administracji i Cyfryzacji, Województwa Dolnośląskiego, Miasta Wrocław, Fundacji Karaimskie Dziedzictwo, Wrocławskiego Centrum Rozwoju Społecznego oraz ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji numer DEC-2011/03/D/HS2/00618. Konsultacja naukowa - dr Kamil Stachowski.

Literatura podstawowa:

Dubiński, A. 1979. Karaimische Handschriften in polnischen Sammlungen. „Central Asiatic Journal” t. 23, z. 3–4, s. 147–150.

Dubiński, A. 1985. Karaimskie rukopisi iz kollekcii Ju. Sulimoviča v Varšave. [w:] Abdurachmanov, G. A., Chodžiev, A. P. i in. (red.). Tjurkskoe jazykoznanie. Materialy III vsesojuznoj tjurkologičeskoj konferencii, Taškent 10–12.IX.1980. Taškent, s. 20–24.

Jankowski, H. 2012. Literatura krymskokaraimska, „Przegląd Orientalistyczny”, z. 1–2, s. 50–68.

Muchowski, P. 2013. Folk Literature of the Polish-Lithuanian Karaites: Abkowicz 3 Manuscript, Part 2. Paris.

Németh, M. 2011. Unknown Lutsk Karaim Letters in Hebrew script (19th–20th Centuries). A Critical Edition. (= Studia Turcologica Cracoviensia, t. 12). Kraków.

Németh, M. 2013. Karaim Letters of Jehoszafat Kapłanowski. I. Critical Edition. „Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis”, t. 130, s. 237–257.

Németh, M. 2013. Karaim Letters of Jehoszafat Kapłanowski. II. Linguistic analysis. „Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis”, t. 130, s. 259–276.

Németh, M. 2015. A historical phonology of Western Karaim. The process of diversification into dialects. „Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis”, t. 132, z. 167–185.

Németh, M. 2015. An early North-Western Karaim Bible translation from 1720. Part 1. The Torah. „Karaite Archives”, t. 2, s. 109–142.

Németh, M. 2015. An early North-Western Karaim Bible translation from 1720. Part 2. The Book of Ruth. „Karaite Archives”, t. 3, s. 49–102.

Németh, M. 2015. An early North-Western Karaim Bible translation from 1720. Part 3: A contribution to the question of the stemma codicum of the Eupatorian print from 1841. „Karaite Archives”, t. 3, s. 103–118.

Olach, Zs. 2013. A Halich Karaim translation of Hebrew biblical texts. (= Turcologica 98). Wiesbaden.

Poznański, S. 1909. Die karäische Literatur der letzten dreissig Jahre. „Zeitschrift für hebræische Bibliographie”, t. 13, s. 110–118, 140–151.

Poznański, S. 1909. Nachtrag zur „Karäischer Literatur der letzten dreissig Jahre“. „Zeitschrift für hebræische Bibliographie”, t. 13, s. 180–818.

Poznański, S. 1910. Zweiter Nachtrag zur „Karäischer Literatur der letzten dreissig Jahre“. „Zeitschrift für hebræische Bibliographie”, t. 14, s. 57–61, 93–95, 112–115, 153–154.

Poznański, S. 1912–1913. Karäisch-tatarische Literatur. „Keleti Szemle”, t. 13, s. 37–47, 360.

Poznański, S. 1913–1914. Karäisch-tatarische Literatur. „Keleti Szemle”, t. 18, s. 150–151.

Poznański, S. 1918. Karäisch-tatarische Literatur. „Keleti Szemle”, t. 14, s. 223–224.

Poznański, S. 1918. Karäische Drucke und Druckereien. „Zeitschrift für hebræische Bibliographie”, t. 21, s. 32–48, 66–83.

Poznański, S. 1920. Karäische Drucke und Druckereien. „Zeitschrift für hebræische Bibliographie”, t. 23: 63–68.

Sklare, D. 2003. A Guide to Collections of Karaite Manuscripts. [w:] Polliack, M. (red.). Karaite Judaism. A Guide to its History and Literary Sources. Leiden 2003, s. 893–924.

Sulimowicz, J. 1972. Materiał leksykalny krymskokaraimskiego zabytku językowego (druk z 1734 r.). I. Rocznik Orientalistyczny 35, 1, 37–76.

Sulimowicz, A. 2014. Polonya'daki özel koleksiyonlarda bulunan Karayim elyazmalarının durum ve içerikleri [= Karaimskie rękopisy w prywatnych kolekcjach w Polsce. Stan zachowania i zawartość]. [w]: VIII. Milletlerarası Türkoloji Kongresi 30 Eylül – 04 Ekim 2013 İstanbul. Bildiri kitabı, t. 2, s. 429–438.

Sulimowicz, A. 2015. Lutsk Karaite Manuscripts and Documents in ‎the Józef Sulimowicz Collection. „Acta Orientalia Academiae Scientiarum Hungaricae”, t. 68, z. 2, s. 175–182.

Sulimowicz, A. 2015. Nieznany przekład Roty na język karaimski, „Almanach Karaimski”, t. 4 [w druku].

Sulimowicz, A. 2015. Karaim manuscripts of Crimea ‎in Polish collections. „Rocznik Orientalistyczny”, t. 68, z. 2, 2015.

Tuori, R. 2013. Karaite zĕmīrōt in Poland-Lithuania: A study of paraliturgical Karaite Hebrew poems from the seventeenth and eighteenth centuries. Helsinki.

Walfish, B. D. 2003. “Karaite Press and printing”. [w:] Polliack, M. (red.). Karaite Judaism. A guide to its history and literary sources. (= Handbuch der Orientalistik, t. 73). Leiden – Boston: Brill.

Walfish, B. D. (we współpracy z: Kizilov, M.). 2011. Bibliografia Caraitica. An Annotated Bibliography of Karaites and Karaism. Vol. 2. Karaite Text and Studies. (= Études sur le Judaisme Médiéval, t. 43). Leiden – Boston: Brill.

Zajączkowski, A. 1926. Literatura karaimska. „Myśl Karaimska”, t. 3: 7–17.

Zajączkowski, A. 1964. Die karaimische Literatur. [w:] Bazin, L., Bombaci, A., Deny, J., Gökbilgin, T., Fahir, İ., Scheel H. (red.). Philologiae Turcicae Fundamenta, t. 2. Wiesbaden, s. 793–801.

Cover for Baza danych o rękopisach i starodrukach karaimskich w polskich zbiorach prywatnych

Details about this monograph

ISBN-13 (15)
978-83-938423-2-2
Publication date (01)
2015